Border aanleggen: in 7 stappen naar een border die het hele jaar bloeit

Een border aanleggen doe je in zeven stappen: plek kiezen, uitzetten, gras en onkruid weghalen, bodem verbeteren, planten kiezen, planten en afwerken met mulch. Houd je die volgorde aan? Dan heb je in één weekend een strook tuin die vanaf het eerste voorjaar bloeit en elk jaar voller wordt.

Ik heb zelf twee borders aangelegd, één in de volle zon en één langs een schaduwrijke schutting, en bij de eerste heb ik zo’n beetje alle fouten gemaakt die je kunt maken. Dit stappenplan is het resultaat. Concreet, met maten, aantallen en een ruwe kostenindicatie, zodat jij het in één keer goed doet.

Wanneer kun je het beste een border aanleggen?

In het najaar, van half september tot eind november, of in het voorjaar van maart tot half mei. In het najaar is de grond nog warm en vaak lekker vochtig, waardoor vaste planten voor de winter goed wortelen en in het voorjaar een voorsprong hebben. Een border aanleggen in het voorjaar kan ook prima, maar in een droog seizoen sta je dan een stuk vaker met de gieter. Vermijd de zomermaanden en vorstperiodes: bij hitte verdrogen jonge planten, en bevroren grond kun je niet spitten zonder wortels te beschadigen.

Plan het grondwerk het liefst een week of twee vóór het planten. De omgewoelde grond kan dan inklinken en je ziet welk onkruid nog opkomt. Dat haal je weg voordat de planten erin staan.

Wat heb je nodig om een border aan te leggen?

Een spade, een riek, een hark, een tuinslang met stokken en touw, compost, mulch en natuurlijk de planten zelf. Voor een border van 6 meter lang en 1,20 meter breed, ruim 7 vierkante meter dus, kom je hierop uit:

• Spade met scherp blad en een riek of spitvork voor zware grond.
• Hark en een kleine plantschep.
• Vier houten stokken en een rol touw, of een tuinslang voor gebogen lijnen.
• Compost of goed verteerde stalmest: circa 5 tot 10 liter per vierkante meter, dus 3 tot 5 zakken van 40 liter.
• Mulch zoals houtsnippers, cacaodoppen of compost: een laag van 5 centimeter, dus ruim 350 liter.
• Planten: reken op 5 tot 9 vaste planten per vierkante meter, voor deze border zo’n 40 tot 60 stuks in potmaat 9 tot 11 centimeter.
• Eventueel een kantopsluiting van staal, hout of klinkers voor een strakke rand naast het gazon.

Ruwe kosten? Planten in kleine potmaat kosten grofweg 2 tot 5 euro per stuk, compost en mulch samen 40 tot 80 euro. Een border van dit formaat aanleggen kost daarmee grofweg 150 tot 350 euro, afhankelijk van hoe vol je meteen wilt planten. Kies je grotere potmaten voor snel resultaat, dan verdubbelt dat bedrag makkelijk.

Border aanleggen in 7 stappen

Stap 1: kies de plek en meet het licht

Kijk een paar dagen hoeveel uur zon de plek krijgt. Meer dan zes uur is volle zon, drie tot zes uur halfschaduw, minder dan drie uur schaduw. Een border langs een zuidmuur en een border onder een boom vragen om totaal andere planten.

Stap 2: zet de vorm uit

Leg een tuinslang op het gras in de vorm die je wilt en loop er een paar keer omheen. Kijk ook eens vanuit het raam van de woonkamer! Een border van minimaal 1 meter diep, liever 1,20 tot 1,50 meter, geeft ruimte voor drie plantlagen. Een smalle strook van 50 centimeter oogt altijd mager, hoe mooi je hem ook beplant. Zet de definitieve lijn af met stokken en touw of steek hem meteen af met de spade.

Stap 3: verwijder gras en onkruid

Steek de zode in stroken van 30 centimeter breed en zo’n 5 centimeter dik af met de spade en rol ze op. Haal daarna wortelonkruid zoals kweekgras, zevenblad en haagwinde met de hand uit de grond, wortel voor wortel. Wat je nu laat zitten, komt tussen je planten terug en krijg je dan bijna niet meer weg. Bij een zwaar vervuild stuk grond helpt het om de plek eerst zes tot acht weken af te dekken met zwart plastic of karton.

Stap 4: verbeter de bodem

Spit de grond één spade diep, ongeveer 25 tot 30 centimeter, en werk per vierkante meter 5 tot 10 liter compost door. Zware klei wordt luchtiger met compost en een beetje grof zand, zandgrond houdt met compost beter vocht en voeding vast. Loop niet over de gespitte grond; leg een plank neer als de border breed is. Hark alles vlak en laat het een tot twee weken liggen.

Stap 5: maak een beplantingsplan

Teken de border op schaal en verdeel hem in drie lagen: hoog achterin (80 tot 150 centimeter), middelhoog in het midden (40 tot 80 centimeter) en laag vooraan (10 tot 40 centimeter). Plant in groepen van drie, vijf of zeven van dezelfde soort, in onregelmatige drifts, en herhaal een paar soorten over de hele lengte. Dat geeft rust en ritme. Pas daarna kies je de kleuren: van een rustige ton-sur-tonborder tot bloembedden vol kleur en contrast, zolang je de tinten maar over de hele lengte herhaalt.

Stap 6: zet de planten uit en plant

Zet alle planten in hun pot op de plek uit je plan en kijk of het klopt. Verschuif nu, niet straks. Graaf per plant een gat dat twee keer zo breed is als de pot en even diep, maak de wortelkluit los als hij dichtgegroeid is, zet de plant op dezelfde hoogte als in de pot en druk de grond stevig aan. Geef elke plant meteen ruim water, ook als het regent.

Stap 7: werk af met mulch

Dek de open grond tussen de planten af met een laag van 5 centimeter mulch, maar houd de stengels zelf vrij. Mulch houdt vocht vast, onderdrukt onkruid en voedt de bodem. Van houtsnippers tot compost: de mulchsoorten verschillen nogal per grond en beplanting, dus kijk wat bij jouw border past. Mijn eerste border zonder mulch aanleggen was een vergissing: ik stond het hele eerste jaar te wieden. De tweede border, met 5 centimeter houtsnippers, kost me sindsdien misschien twee uur per seizoen. Twee uur!

Welke planten kies je voor een border die het hele jaar bloeit?

Een mix van vaste planten met verschillende bloeitijden, siergrassen voor de winter en een paar heesters als ruggengraat. Het geheim van een border die het hele jaar bloeit is niet één wonderplant, maar overlap: als de ene soort uitgebloeid is, neemt de volgende het over.

Kies waar het kan voor inheemse planten, want die zijn gewend aan ons klimaat, vragen minder water en trekken bijen, vlinders en vogels aan. Veel van die soorten komen in een border prachtig tot hun recht. Wil je liever een lossere, natuurlijke uitstraling dan een klassieke border? Dan is een bloemenweide op een deel van het gazon misschien nog leuker.

Hoe houd je een nieuwe border mooi?

Het eerste jaar water geven, wieden en niet te vroeg snoeien. Een pas aangelegde border heeft in het eerste seizoen bij droogte elke drie tot vier dagen een flinke gietbeurt nodig, liever één keer veel dan elke dag een beetje. Vanaf het tweede jaar redden de meeste vaste planten zich met een mulchlaag prima zelf.

1. Voorjaar: uitgebloeide stengels van vorig jaar afknippen, mulchlaag aanvullen, uitgezakte planten scheuren en opnieuw planten.
2. Zomer: uitgebloeide bloemen wegknippen voor een tweede bloei, hoge planten steunen met takken of ringen.
3. Najaar: zaaddozen en grassen laten staan voor vogels en winterbeeld, gaten opvullen met nieuwe planten.
4. Winter: niets doen, hooguit sneeuw van gebogen grassen kloppen.

Wat je in het najaar precies wel en niet doet in de border, en waarom je snoeischaar beter tot maart in de schuur blijft, lees je in de checklist voor je tuin winterklaar maken in het najaar.

Welke fouten maken mensen bij het aanleggen van een border?

Te smal, te veel verschillende soorten en te dicht op elkaar planten. Dat zijn de drie klassiekers bij het aanleggen van een border, en ja, ik heb ze alle drie zelf gemaakt.

• Houd de border minimaal 1 meter diep, liever 1,20 meter of meer.
• Beperk je tot vijf tot acht soorten en herhaal ze in groepen.
• Geef vaste planten 30 tot 45 centimeter ruimte, hoge soorten 50 tot 60 centimeter.
• Kijk naar de standplaats op het etiket en hou je eraan; een zonplant in de schaduw bloeit niet.
• Sla stap 3 nooit over: onkruid dat je laat zitten, wint altijd.

Pak dit weekend de tuinslang en leg die lijn in het gras. Meten, uitzetten, afsteken, en dan stap voor stap door. Een border aanleggen die het hele jaar bloeit begint niet met bloemen maar met een goed voorbereide strook grond, en die heb je in twee dagen klaar. Veel plezier met planten!