Olijfboom overwinteren: binnen, buiten of ingepakt?

Min 10 graden. Dat verdraagt een oude olijfboom in de volle grond een nacht lang, terwijl dezelfde soort in een pot bij min 5 al wortelschade kan oplopen. Een standaardantwoord op de vraag hoe je een olijfboom overwinteren laat, bestaat dus niet. Het hangt af van waar hij staat, hoe oud hij is en welke ruimte jij hebt.

Zoek hieronder gewoon jouw situatie op. Het advies staat steeds in de eerste zin, daarna volgen het waarom en het hoe.

Staat je olijfboom in de volle grond?

Laat hem lekker buiten overwinteren en bescherm alleen wortels en kroon als er strenge vorst aankomt. Een boom met een stevige stam en een wortelgestel dat diep in de aarde zit, heeft de grond om zich heen als een warme deken. Een korte vorstperiode tot ongeveer min 10 overleeft een oudere boom meestal prima; een jonge boom in de grond zit eerder rond min 5 tot min 8 aan zijn grens. In de meeste Nederlandse winters overwintert een volwassen boom in de grond zonder dat je er veel aan hoeft te doen.

Een olijfboom als middelpunt van een mediterraan tuinparadijs staat het liefst tegen een muur op het zuiden of westen, uit de wind, in grond die water goed doorlaat. Zo pak je hem in als het echt gaat vriezen:

Strooi een laag van 10 centimeter boomschors, stro of blad over de wortelzone.
Wikkel de stam in jute of een rietmat.
Hang een vliesdoek om de kroon zodra de voorspelling onder min 5 duikt, en haal hem eraf als het weer boven nul is.
Schud natte sneeuw van de takken, want dat gewicht kan ze laten scheuren.

Staat je olijfboom in een pot op balkon of terras?

Laat hem buiten overwinteren zolang het niet harder vriest dan ongeveer min 5, maar pak de pot in. In een pot zitten de wortels namelijk boven de grond, met alleen een wandje van een paar centimeter tussen hen en de koude lucht. Vriest de kluit door, dan kan de boom geen water meer opnemen, ook al ziet de kroon er nog kerngezond uit. Verraderlijk!

Wikkel de pot in noppenfolie, jute of een kokosmat. De pot, niet de boom.
Zet hem op potvoetjes of een houten plankje, los van de ijskoude tegels, zodat water weg kan.
Schuif hem tegen de gevel, het liefst onder een afdak.
Haal hem naar binnen als er meerdere dagen achter elkaar strenge vorst voorspeld is.

Droom je van een balkon dat de hele winter groen blijft zonder gesjouw? Zet de olijfboom dan tussen winterharde groenblijvers die gewoon buiten kunnen blijven staan.

Is je olijfboom jong of nog klein?

Laat hem binnen overwinteren, op een koele en lichte plek. Een jong boompje met een dun stammetje en een pot van minder dan 30 centimeter doorsnee heeft weinig reserves en weinig massa die warmte vasthoudt. Eén nachtje min 4 kan dan al genoeg zijn voor bevroren twijgjes.

Het goede nieuws: zo’n kleintje verhuist makkelijk. Mijn eerste olijfboompje stond een hele winter in een onverwarmde slaapkamer met het raam op een kier. In het voorjaar liep hij gewoon weer uit, alsof er niks gebeurd was.

Heb je een koele, lichte plek om je olijfboom te laten overwinteren?

Dan zit je gebakken: tussen 5 en 12 graden met zoveel mogelijk daglicht is ideaal. Denk aan een onverwarmde serre, een tuinkamer, een trappenhuis met een groot raam of een garage met een lichtstraat. Een olijfboom heeft in de winter een koele rustperiode nodig, en een paar weken onder de 10 graden helpt hem bovendien om in het voorjaar bloemen te maken.

Geef weinig water, alleen als de bovenste 3 tot 5 centimeter van de potgrond droog aanvoelt.
Geef geen voeding tussen september en maart.
Laat de snoeischaar in de herfst liggen; bewaar hem voor maart of april.
Draai om de paar weken een paar bladeren om en kijk aan de onderkant naar luis en spint.

Een donkere garage of schuur is alleen een noodoplossing voor een paar weken met strenge vorst. Zonder licht gooit de boom na een tijdje gewoon zijn blad af. Hieronder alle situaties nog eens naast elkaar:

Situatie	Advies	Let op
Volle grond, oudere boom	Buiten laten staan	Mulch en vlies bij strenge vorst
Volle grond, jonge boom	Buiten, met bescherming	Vlies vanaf ongeveer min 5
Grote pot op terras	Buiten, pot inpakken	Binnen bij lange vorst onder min 5
Kleine pot of jonge boom	Binnen, koel en licht	5 tot 12 graden
Alleen een warme kamer	Liever buiten ingepakt	Zo koel en licht mogelijk

Heb je alleen een warme woonkamer?

Laat hem dan liever buiten staan, goed ingepakt, en haal hem alleen bij strenge vorst tijdelijk naar binnen. Overwinteren in een kamer van 20 graden met droge radiatorlucht werkt slecht, want de boom komt nooit tot rust. Hij laat blad vallen, maakt slappe, bleke scheuten en trekt spint en schildluis aan als een magneet.

Moet hij toch binnen staan? Zet hem dan voor het koelste en lichtste raam, het liefst op het zuiden en ver van de radiator. Geef heel weinig water en verneval de bladeren af en toe met lauw water.

Wordt het vooral een natte winter?

Dan is drainage je grootste zorg bij het overwinteren, niet de kou. Een Nederlandse winter is vaker nat dan streng, en natte voeten in combinatie met vorst doen meer kwaad dan droge vorst. Net als bij andere mediterrane planten gaan de wortels rotten in grond die wekenlang kletsnat blijft.

Haal schotels onder de potten weg.
Check of het afvoergat van de pot niet verstopt zit.
Zet potten onder een overkapping als het weken achter elkaar regent.
Gebruik nooit plastic over de kroon, want daaronder ontstaan condens en schimmel.

Wie in november toch al bezig is om de tuin winterklaar te maken, loopt meteen in één ronde de afvoer van alle potten na.

Twijfel je nog?

Hou dan deze beslisregel aan, en olijfboom overwinteren wordt een makkie:

Vriest het niet harder dan ongeveer min 5 voor een pot of min 10 voor een boom in de grond? Dan blijft hij buiten, goed ingepakt.
Wordt het kouder, of houdt de vorst dagen aan? Dan gaat een pot naar binnen, naar een koele, lichte plek.
Een warme kamer is altijd je laatste keuze.

Twijfel je tussen twee opties? Kies de koudere en pak hem goed in.

In april, als de nachten boven nul blijven, mag hij weer naar buiten. Zet hem de eerste week in de halfschaduw, zodat de bladeren rustig wennen aan de felle zon. Pas na half mei, als de kans op nachtvorst echt voorbij is, gaat het vlies definitief de schuur in.

Toch bruine bladeren of zwarte twijgjes na een koude nacht? Niet meteen in paniek raken en ook niet direct knippen. Kras in mei met je nagel een stukje schors van een tak: is het eronder groen, dan leeft hij nog en loopt hij vaak opnieuw uit. Pas wat dan nog dor en bruin is, knip je terug tot op gezond hout.

Elke winter die je olijfboom goed doorkomt, maakt hem sterker en dikker in de stam. En wie weet: misschien zit hij komend voorjaar vol met kleine, roomwitte bloemetjes!