Radiator ontluchten in 6 stappen (en wat als hij daarna nog koud blijft)

Het eerste koude avondje van het jaar. De verwarming slaat aan, de leidingen tikken en klokken, en de bovenkant van je radiator blijft ijskoud terwijl de onderkant lekker warm wordt. Herkenbaar? Dat is lucht in het systeem, en radiator ontluchten lost het in een kwartiertje op, met een sleuteltje van een paar euro.

Het is een van de makkelijkste klussen op 92Wonen, en toch schuiven veel mensen hem jaren voor zich uit. Zonde! Eerst wat je klaarlegt, dan de zes stappen, en daarna wat je doet als de radiator na het ontluchten nog steeds koud blijft.

Wat heb je nodig?

• Een ontluchtingssleutel, meestal een vierkantje van 5 millimeter; sommige nippels draai je open met een platte schroevendraaier.
• Een oude doek of een paar vellen keukenpapier.
• Een bakje of kopje om water op te vangen.
• Eventueel een vulslang om de cv-ketel bij te vullen.
• Huishoudhandschoenen, want dat water kan flink heet zijn.

Tijd: ongeveer 5 minuten per radiator, voor een heel huis een half uur tot drie kwartier. Kosten: 1 tot 3 euro voor de sleutel, 5 tot 15 euro voor een vulslang als je die nog niet hebt.

Stap 1: Laat de cv draaien en zet hem daarna laag

Draai de thermostaat een paar graden hoger dan de kamertemperatuur. De cv-pomp gaat dan draaien en het water stroomt door alle leidingen. Laat dat 10 tot 15 minuten lopen, zodat de lucht die ergens in het systeem hangt naar de radiatoren wordt gestuwd.

Zet daarna de thermostaat laag of de ketel uit en wacht 5 tot 10 minuten. Staat de pomp stil, dan stijgt de lucht naar het hoogste punt van elke radiator, precies waar het nippeltje zit. Ontlucht je terwijl de pomp nog draait, dan kan hij juist lucht aanzuigen. Precies wat je niet wilt.

Stap 2: Begin bij de laagste radiator

Start op de laagste verdieping en werk naar boven. Lucht stijgt op, dus de radiatoren boven hebben er vaak het meeste last van. Eindig je daar, dan vang je ook de lucht op die tijdens jouw rondje beneden omhoog is gekropen.

Waar zit dat nippeltje eigenlijk? Dat verschilt per type:

• Paneelradiator: bovenaan de zijkant, tegenover de thermostaatkraan.
• Ouderwetse ledenradiator: bovenin, aan het uiteinde van de bovenste buis.
• Handdoek- of designradiator: meestal bovenop of bovenaan opzij.
• Vloerverwarming: geen nippel in de kamer; ontluchten gaat via de verdeler en is werk voor de installateur.

Zit je radiator achter een radiatorombouw, haal dan eerst het rooster of de voorkant weg zodat je er goed bij kunt. Doek onder het nippeltje, bakje eronder, klaar.

Stap 3: Open het ontluchtingsnippeltje een kwartslag

Steek de sleutel in het nippeltje en draai een kwart tot een halve slag tegen de klok in. Meteen hoor je gesis: dat is de lucht die ontsnapt. Draai nooit verder dan een hele slag! Het nippeltje kan er dan helemaal uit schieten en dan spuit er heet water door je kamer.

Hoe langer het sist, hoe meer lucht er in de radiator zat. Bij een radiator die maanden niet ontlucht is, kan dat gerust 20 tot 30 seconden duren.

Stap 4: Draai dicht zodra er water komt

Na het sissen volgt eerst wat gesputter met lucht en water, daarna een gelijkmatig straaltje zonder belletjes. Nu is de radiator vol. Draai het nippeltje met de klok mee dicht, stevig maar niet te hard, anders beschadig je het afdichtinkje.

Schrik niet als het water donker of zelfs zwart is. Een beetje verkleuring is normaal. Komt er dik, zwart slib uit, dan is je systeem vervuild en is dat iets om met een monteur te bespreken. Herhaal stap 3 en 4 bij elke radiator in huis.

Stap 5: Controleer de waterdruk

Bij het ontluchten verdwijnt er water uit het systeem, dus de druk zakt. Kijk op de drukmeter van je cv-ketel: bij een koude ketel hoort de wijzer tussen 1 en 2 bar te staan.

Moet je bijvullen? Elke ketel is net iets anders, dus leg de handleiding ernaast. Meestal gaat het zo:

1. Sluit de vulslang aan op een waterkraan en laat er water doorlopen tot er geen lucht meer in zit.
2. Draai het andere eind vast op de vulkraan van de ketel.
3. Open eerst de waterkraan en daarna rustig de vulkraan.
4. Houd de wijzer in de gaten en sluit beide kranen zodra hij tussen 1,5 en 2 bar staat.
5. Koppel de slang los, met een doek eronder voor de laatste druppels.

Stap 6: Zet de verwarming aan en voel of de radiator warm wordt

Zet de thermostaat terug op je normale temperatuur en wacht 20 tot 30 minuten. Strijk daarna met je hand over de hele radiator. Van boven tot onder gelijkmatig warm? Dan is de klus geslaagd! Kijk een dag later nog even naar de druk; is er nog wat lucht uit het systeem ontsnapt, dan kan die iets gezakt zijn.

Een radiator die helemaal vol water zit, geeft zijn warmte over het hele oppervlak af. Dat voel je in de kamer en uiteindelijk ook in je portemonnee, want het is een van de goedkoopste stappen naar lagere energiekosten die er bestaan.

Blijft je radiator koud na het ontluchten?

Dan zit het probleem ergens anders. Loop deze zes oorzaken af, van makkelijk naar lastig:

1. De druk is nog te laag. Kijk opnieuw op de meter en vul bij tot 1,5 à 2 bar.
2. De thermostaatkraan zit vast. Na de zomer blijft het pennetje onder de knop soms klemmen. Draai de knop eraf, duw het pennetje een paar keer voorzichtig in en laat het terugveren.
3. Bovenin warm, onderin koud. Dat wijst op slib onder in de radiator. Een monteur kan de radiator of het hele systeem doorspoelen.
4. Alleen de verste radiator blijft lauw. Het systeem is dan waarschijnlijk niet waterzijdig ingeregeld, of het voetventiel aan de onderkant staat te ver dicht.
5. De pomp staat in een te lage stand. Op veel ketels kun je die aanpassen, maar laat dit liever aan een installateur over.
6. De ketel stookt op een lage aanvoertemperatuur. Een radiator voelt dan lauw, terwijl de kamer wel warm wordt, en dat is juist zuinig. Wordt de kamer niet warm, dan heeft die radiator misschien te weinig vermogen.

In dat laatste geval helpt ontluchten niet meer en is een radiator met meer vermogen de echte oplossing.

Veelgemaakte fouten bij het ontluchten en onderhoud daarna

Zie je jezelf hieronder terug? Geen schande, deze foutjes maakt bijna iedereen een keer:

• Ontluchten terwijl de pomp draait, waardoor er lucht wordt aangezogen.
• Het nippeltje te ver opendraaien, met een straal heet water als gevolg.
• Vergeten de druk te controleren. Veel ketels slaan bij een te lage druk af of geven een storing.
• Bijvullen met een lege vulslang, waardoor je nieuwe lucht in het systeem brengt.
• Te ver doorvullen. Bij 3 bar gaat het overdrukventiel open en loopt er water weg.

Zet radiator ontluchten elk jaar in september of oktober in je agenda, voordat het stookseizoen echt losbarst. Hoor je de leidingen later weer klokken, of is er aan de installatie gewerkt? Dan doe je het gewoon nog een keer. Laat de ketel daarnaast eens per één à twee jaar nakijken door een monteur. Welke klussen je nog meer voor de winter kunt doen, lees je in onze gids om je huis winterproof en gezellig te maken.

Zoek vandaag nog dat ontluchtingssleuteltje op en plak het met een stukje tape aan de cv-ketel. Dan ligt het klaar op de eerste koude avond, en zit jij er warmpjes bij terwijl de buren nog naar dat getik liggen te luisteren!